Qua cửa Côn Sơn – Kiếp Bạc: hành trình vào chốn linh thiêng lịch sử và tâm linh của Hải Dương

Ảnh: Ngô Huy Hòa

Cách Hà Nội khoảng 80 km về phía đông bắc, ở Chí Linh, quần thể di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc là một trong những trung tâm văn hóa, tâm linh quan trọng nhất đồng bằng sông Hồng. Nằm ở vùng chuyển tiếp nơi đồng lúa gặp chân dãy núi Phượng Hoàng, khu di tích kép này được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Nơi đây vừa là cái nôi của Thiền phái Trúc Lâm, vừa là căn cứ quân sự của những chiến thắng lớn trước quân Nguyên Mông thế kỷ XIII. Với du khách khám phá miền Bắc Việt Nam, dừng chân ở vùng đất Hải Dương này là dịp thấy sự hòa quyện hiếm có giữa thiên nhiên rừng núi còn nguyên vẹn và ký ức về những bậc đại trí, anh hùng dân tộc.

Vị trí địa lý và đường đến

Quần thể Côn Sơn – Kiếp Bạc dễ đưa vào hành trình đường bộ từ thủ đô hay vịnh Hạ Long. Khu di tích cách Hà Nội khoảng hai giờ ô tô theo quốc lộ 18 nối thủ đô với tỉnh Quảng Ninh. Với du khách đi phương tiện công cộng, xe khách chạy hằng ngày từ bến xe Mỹ Đình hoặc Gia Lâm đi Chí Linh, từ đó taxi địa phương đưa đến hai khu di tích, cách nhau khoảng năm cây số. Vị trí gần chốn thiêng Yên Tử còn giúp thiết kế một hành trình hành hương trọn vẹn theo dấu nhà Trần.

Những điểm đến chính và trải nghiệm đáng nhớ ở Côn Sơn – Kiếp Bạc

• 
  Chùa Côn Sơn. Ảnh: Lê Tân

• Chùa Côn Sơn và cái nôi Thiền phái Trúc Lâm: Dựng vào thế kỷ XIV dưới chân núi thiêng, ngôi chùa cổ này, còn gọi là chùa Hun, là một trong ba trung tâm lớn của Thiền phái Trúc Lâm do vua – thiền sư Trần Nhân Tông đồng sáng lập. Quần thể có kiến trúc tôn giáo cổ điển được giữ gìn nguyên vẹn, với khung gỗ lim sẫm màu, những sân trong lát gạch trăm năm và các điện thờ chạm khắc tinh xảo.

• 
  Tháp Cửu phẩm liên hoa chín tầng ở chùa Côn Sơn. Ảnh: Lê Tân

• Khám phá chốn linh thiêng này, du khách tìm về ký ức bậc đại trí, nhà chiến lược Nguyễn Trãi, người về đây sống ẩn dật. Những lối đá leo dốc sau chùa dẫn tới con suối trong và đỉnh Bàn Cờ Tiên nổi tiếng, đưa du khách đắm trọn trong triết lý ẩn cư. Du khách có thể thấy các nhà sư lặng lẽ qua lại trong không khí thanh tịnh tuyệt đối, thêm sâu lắng dưới bóng thông và đại trăm năm.

• 
  Quần thể đền nằm trong thung lũng, ba mặt bao bọc bởi dãy núi Rồng. Ảnh: Lê Tân

• Đền Kiếp Bạc và ký ức Hưng Đạo Đại Vương Trần Hưng Đạo: Cách chùa khoảng năm cây số, trong thung lũng có vị trí chiến lược nhìn ra nơi hợp lưu của sáu dòng sông (Lục Đầu Giang), ngôi đền lịch sử này nằm đúng vị trí căn cứ quân sự xưa của Trần Hưng Đạo, vị anh hùng dân tộc đánh lui quân Nguyên Mông thế kỷ XIII. Đền gây ấn tượng ngay với kiến trúc đồ sộ, có cổng tam quan lớn sừng sững nhìn ra sông.

• 
  Trước đền Kiếp Bạc. Ảnh: Lê Tân

• Trong tòa chính, các ban thờ chính đặt tượng đồng uy nghi của Đức Thánh Trần, phu nhân và các tướng lĩnh, giữa sơn son thếp vàng. Nơi đây là điểm quan sát văn hóa độc đáo để hiểu tục thờ anh hùng được tôn thánh ở Việt Nam. Mỗi ngày, du khách đến thắp hương tưởng nhớ tài thao lược của nhà Trần, còn sân đền mở ra toàn cảnh hùng vĩ của sông nước và đồi núi xung quanh.

Thời tiết và mùa đi

Khí hậu Hải Dương có bốn mùa rõ rệt của miền Bắc, ảnh hưởng nhiều đến trải nghiệm tham quan. Tháng 9 đến tháng 11 (mùa thu) và tháng 3 đến tháng 4 (mùa xuân) là thời điểm lý tưởng, nhiệt độ dễ chịu 20 – 26 độ, độ ẩm thấp và tầm nhìn tốt để đi bộ trong rừng. Cũng vào mùa xuân, ngay sau Tết Nguyên đán, diễn ra lễ hội xuân lớn của khu di tích, thu hút hàng nghìn người hành hương với những đám rước truyền thống. Ngược lại, tháng 6 đến tháng 8 nắng nóng nhiệt đới và mưa bất chợt có thể khiến việc leo đường núi mệt mỏi.

Sự cân bằng giữa thiên nhiên rừng núi và ký ức dân tộc

Giá trị của quần thể Côn Sơn – Kiếp Bạc nằm ở việc là một bảo tàng ngoài trời về lịch sử và đa dạng sinh học của đồng bằng sông Hồng. Khác những di tích bị đô thị hóa mạnh, nơi đây được bảo vệ nghiêm ngặt rừng thông và nguồn nước, giúp du khách có trải nghiệm khám phá yên bình, tách khỏi nhịp sống phố thị. Đây là chặng dừng văn hóa không thể bỏ qua với du khách muốn hiểu nền tảng tâm linh và quân sự của nền độc lập Việt Nam, giữa khung cảnh thiên nhiên rất trong lành.