Đến Mèo Vạc đắm mình trong văn hóa vùng cao phía Bắc

Nằm giữa cao nguyên đá Đồng Văn nổi tiếng, thuộc tỉnh Hà Giang ở cực Bắc Việt Nam, huyện Mèo Vạc nổi bật với cảnh quan núi non và đời sống văn hóa vô cùng phong phú. Vùng đất xa xôi, địa hình hiểm trở này là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc vẫn giữ gìn những truyền thống lâu đời. Phiên chợ Mèo Vạc hằng tuần là trung tâm kinh tế và xã hội lớn nhất của vùng. Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, phiên chợ truyền thống này định hình nhịp sống thường ngày của người dân và mang đến cho du khách cơ hội hòa mình một cách chân thực, cụ thể vào đời sống của đồng bào các dân tộc vùng cao.

Sự náo nhiệt buổi sớm và sắc màu các dân tộc trên những sạp hàng

Hai bạn đến từ Hà Nội chọn chợ phiên Mèo Vạc làm điểm dừng chân.

Chợ Mèo Vạc chỉ họp vào Chủ nhật. Chợ bắt đầu từ tờ mờ sáng, khoảng 4h00, khi tiếng xe cộ và những câu chuyện đầu tiên làm khu chợ rộn ràng. Đồng bào các dân tộc trong vùng, đặc biệt là người H’Mông, Dao, Giáy và Lô Lô, từ các địa phương lân cận đổ về. Để đến chợ, có người đi bộ hoặc đi xe máy quãng đường dài, rời nhà từ nửa đêm. Với người dân bản địa, đi chợ phiên hằng tuần là một niềm vui thực sự và là dịp quan trọng của đời sống xã hội.

Cách bày bán và trưng hàng phản ánh nét riêng của đời sống nông thôn vùng cao. Ở khu chợ gia súc, những con vật đem bán như gà, lợn, chó không nhốt trong lồng mà được chủ cắp nách hoặc dắt bằng dây. Trâu, bò đeo mõ quanh cổ đứng chờ người mua gần đó. Bên cạnh đó, khu quần áo, vải vóc nổi bật với những đường thêu rực rỡ nhiều màu trên bộ trang phục truyền thống phụ nữ mặc đi chợ. Giữa buổi sáng là lúc lý tưởng nhất để ngắm cảnh người đông đúc này trước khi chợ bắt đầu thưa dần.

Khu ẩm thực và vai trò xã hội của việc trao đổi hàng

Chủ nhật hằng tuần, người dân trong bán kính 10 km tập trung về chợ phiên Mèo Vạc.

Ngoài mua bán và trao đổi những hàng hóa thiết yếu, chợ còn giữ vai trò gắn kết xã hội không thể thiếu với những cộng đồng sống biệt lập này. Khu ẩm thực theo truyền thống là nơi đông vui nhất. Người dân gặp nhau ở đây để thưởng thức đặc sản địa phương, trước hết là thắng cố, món canh nội tạng gia súc truyền thống đặc trưng của văn hóa H’Mông. Ở đây còn có bánh rán làm từ bột ngô hoặc bột gạo, cùng món phở truyền thống nấu bằng nguyên liệu tươi của cao nguyên.

Mua bán xong, chợ trở thành không gian giao lưu. Đàn ông, đàn bà quây quần quanh những chiếc bàn, cùng chén trà hay chén rượu ngô, vun đắp tình bạn. Quanh những chiếc bàn ấy, câu chuyện rôm rả về cuộc sống, mùa màng và tin tức từ các thung lũng, thắt chặt tình đoàn kết giữa các gia đình và bản làng trong vùng.

Bên ngoài, người dân còn bán cả vịt và chó, nhưng không sôi động bằng khu chợ bò.

Kết luận

Chợ phiên Chủ nhật ở Mèo Vạc vẫn là một thiết chế sống động thể hiện tổ chức xã hội và sự phong phú văn hóa của tỉnh Hà Giang. Không chút dàn dựng, khám phá không gian trao đổi này theo nhịp những sinh hoạt buổi sớm và hương vị địa phương như thắng cố mang lại một trải nghiệm chừng mực và chân thực về đời sống thường ngày của đồng bào vùng cao phía Bắc.

Ảnh: Hoàng Giang